Bij het schriftelijk overleg rondom klimaat en energie van eind vorige maand stelde de GroenLinks-PvdA fractie de belangrijke vraag hoe de overheid brede welvaart centraal kan stellen in haar beleid. Bij brede welvaart draait het om hoe we op dit moment beleidskeuzes kunnen maken die een hoge kwaliteit van leven in Nederland waarborgen zonder dat dit ten koste gaat van die van volgende generaties én van mensen elders in de wereld: welvaart hier en nu, later, en elders dus. Onder andere Nieuw-Zeeland en Bhutan hebben een dergelijk welvaartsbegrip al op een betekenisvolle manier in hun beleidscyclus geïntegreerd. Dat de Nederlandse overheid meer kan doen op dit gebied bleek onder andere uit het rapport van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur over ‘waardevol regeren’ uit 2024. Waar wacht de Nederlandse overheid op?
Vorige week dinsdag kwam het antwoord van minister Hermans. De minister stelt dat de regering in haar beleid de verschillende dimensies van brede welvaart zorgvuldig tegen elkaar afweegt. Het is volgens de minister echter “onvermijdelijk dat het verbeteren van bepaalde dimensies van brede welvaart ten koste zal gaan van andere dimensies”. De minister schaart zich hiermee achter de kabinetsreactie op de jaarlijkse Monitor Brede Welvaart van het CBS en de Nationale SDG rapportage waarin duidelijk werd dat het kabinet de dimensie ‘hier en nu’ prioriteert boven de dimensie ‘later’ en ‘elders’. Het kabinet sloeg hiermee de plank helaas mis. Want; de uitdaging en essentie van het brede welvaartsdenken is nou juist om beleidskeuzes te maken die de drie dimensies in balans brengen en zo veel mogelijk simultaan versterken, niet om de een op te offeren voor de ander. Het kabinet Schoof ging die uitdaging dus liever uit de weg.
Op het gebied van brede welvaart valt dus nog een wereld te winnen. Hoewel de monitor van het CBS een belangrijke stap is om de verschillende dimensies van brede welvaart meetbaar te maken en in kaart te brengen, biedt het nog geen garantie dat de overheid de dimensies van brede welvaart daadwerkelijk systematisch in overweging neemt in de begroting en bij al het beleid dat zij ontwikkelt. En dat is wel van belang, want alleen met coherent beleid valt brede welvaart te realiseren.
Daarnaast blijft de dimensie ‘elders’ structureel onderbelicht binnen het debat over brede welvaart. Zo worden de handvatten die de overheid nu al heeft om deze dimensie in kaart te brengen, zoals de Toets Effect Ontwikkelingslanden, vaak onderbenut. Building Change zet zich in om de grensoverschrijdende effecten van Nederlands beleid stevig op de kaart te zetten en stuurt daarom onder andere ieder begrotingsjaar de factsheet ‘helder over elders’ naar verschillende ministeries. Want, vinden wij, onze eigen welvaart zou niet ten koste moeten gaan van die van anderen.
Volgende week staat de nieuwe ministersploeg van het kabinet Jetten op het bordes. De vraag is hoe deze regering ervoor gaat zorgen dat brede welvaart wél als uitgangspunt genomen wordt voor haar beleid. De oproep aan alle nieuwe en terugkerende ministers om die uitdaging ditmaal wél aan te gaan!