Beleidscoherentie in een veranderende wereld
Duurzame ontwikkeling die we met de ene hand opbouwen, moeten we niet met de andere afbreken. Op 26 oktober publiceerde de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) het advies Gezamenlijk investeren in transities: Een toekomstvisie op internationale samenwerking. In het rapport pleit de AIV voor een fundamentele vernieuwing van internationale samenwerking, passend bij de wereld van vandaag. Building Change verwelkomt het advies en de aandacht voor beleidscoherentie als een van de negen centrale aanbevelingen. Als Nederlands beleid op terreinen zoals handel, belasting of grondstoffenbeleid duurzame ontwikkeling elders ondermijnt, verliezen verworvenheden op het gebied van ontwikkelingssamenwerking aan betekenis. Beleidscoherentie is daarom een noodzakelijke voorwaarde voor geloofwaardige en effectieve internationale samenwerking.
Van ambitie naar structurele verankering
Nederland kent een lange traditie op het gebied van beleidscoherentie. Lange tijd behoorde het internationaal tot de koplopers maar Nederland is inmiddels flink teruggezakt. We zien dat beleidscoherentie minder prioriteit heeft in de huidige geopolitieke context. Juist in de context die de AIV schetst is een sterkere verankering van beleidscoherentie van belang. Strategische autonomie, economische veiligheid en nationale belangen krijgen een steeds prominentere plek op de politieke agenda. Volgens het AIV zijn deze belangen legitiem maar mogen ze niet ten koste gaan van de ontwikkelingsmogelijkheden van andere landen. Daarnaast kunnen beleidskeuzes gericht op korte termijn doelen de geloofwaardigheid van Nederland als partnerland ondermijnen. Building Change onderschrijft dat beleidscoherentie niet afhankelijk mag blijven van wisselende politieke prioritering. De grensoverschrijdende gevolgen van Nederlands beleid moeten structureel en consequent worden meegenomen in besluitvorming, “ook wanneer dat politiek of economisch ongemakkelijk is” zoals in het advies staat. Het is een stap in de goede richting dat beleidscoherentie zo’n centraal onderdeel is van dit advies.
Van beleidscoherentie naar internationale consistentie
In het advies staan een aantal concrete aanbevelingen met betrekking tot coherentie. De eerste van deze aanbevelingen is het versterken van de bestaande agenda waarbij het toetsen van Nederlands en Europees beleid expliciet wordt genoemd. Building Change herkent dit, en ziet de tekortkomingen in de uitvoering. Toetsing via het monitoren van de uitvoering van de verplichte Toets Effecten Ontwikkelingslanden bij nieuwe wetgeving en BNC-fiches is een van de belangrijkste instrumenten om incoherentie in kaart te brengen.
Naast het versterken van de agenda adviseert de AIV ook om de agenda te verbreden. De Adviesraadbenoemt hierbij dat de hantering van dubbele standaarden de geloofwaardigheid van Europa en haar positie als strategische partner voor landen in het mondiale Zuiden verzwakt. Beleidscoherentie moet steviger geworteld worden in wederkerigheid, waarbij ook partners uit het Zuiden Nederland kunnen aanspreken op inconsistent beleid. Building Change onderschrijft deze aanbeveling. Bovendien vraagt het AIV om consistentie doorzettingsmacht te geven en bepleit hierbij een interdepartementaal team dat nieuw beleid vroegtijdig toets op internationale verplichtingen. Dit interdepartementale team zou niet alleen een adviserende rol moeten innemen, maar ook besluitvorming laten heroverwegen. Building Change onderstreept de noodzaak van het opnemen van beleidscoherentie als een noodzakelijke voorwaarde voor geloofwaardige, gelijkwaardige en toekomstbestendige internationale samenwerking. Vroegtijdige toetsing en beter toezicht op de uitvoering komt dit ten goede.
Een gezamenlijke agenda voor duurzame ontwikkeling
Naast beleidscoherentie bepleit het AIV ook het blijvende belang van de SDG-agenda als gezamenlijk kader voor internationale samenwerking. Dit belang van gedeelde afspraken wordt meermaals gekoppeld aan de huidige geopolitieke realiteit. De SDG’s verbinden economische, sociale en ecologische doelen en maken duidelijk dat duurzame ontwikkeling om een samenhangende aanpak vraagt. Building Change pleit in het position paper Hier, Later, Elders: Een nieuwe fase voor de SDG’s na 2030 voor het behoud van de kernprincipes van de SDG’s, met ruimte voor vernieuwing. De oproep van de AIV om meer focus aan te brengen via vier gezamenlijke transities biedt hiervoor een interessant perspectief. Building Change herkent ook de tekortkomingen van de huidige agenda, waaronder de uitgebreide en complexe reikwijdte. Een vernieuwde mondiale agenda moet beter richting geven aan gezamenlijke uitdagingen zonder het geïntegreerde karakter van de SDG’s te verliezen. Deze samenhang tussen verschillende doelen maakt de agenda waardevol en biedt een belangrijk uitgangspunt voor beleidscoherentie.
De toekomst van internationale samenwerking vraagt om de bereidheid het eigen beleid kritisch tegen het licht te houden. Het AIV-advies biedt waardevolle aanknopingspunten daarvoor. Building Change roept de Nederlandse regering op deze aanbevelingen ter harte te nemen en beleidscoherentie stevig te verankeren in de politieke besluitvorming.